Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet begin 2024, veranderden de meldingsplichten voor het lozen door baggeren. De gedachte van de wetgever is dat toezichthouders en aannemers weten hoe dit verantwoord moet plaatsvinden. Daarom zijn overbodige regels en administratie geschrapt. De wetgever legt in plaats daarvan de specifieke zorgplicht bij de baggeraar. Maar hoe bagger je op verantwoorde wijze? De markt wilde duidelijkheid over deze vraag. Dit heeft geleid tot de Gedragscode baggertechnieken Rijkswateren.
Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet begin 2024, veranderden de meldingsplichten voor het lozen door baggeren. De gedachte van de wetgever is dat toezichthouders en aannemers weten hoe dit verantwoord moet plaatsvinden. Daarom zijn overbodige regels en administratie geschrapt. De wetgever legt in plaats daarvan de specifieke zorgplicht bij de baggeraar. Maar hoe bagger je op verantwoorde wijze? De markt wilde duidelijkheid over deze vraag. Dit heeft geleid tot de Gedragscode baggertechnieken Rijkswateren.
Als adviseur bodem en milieu bij DEME Environmental NL en lid van de Werkgroep Grond en Baggerspecie van de Vereniging van Waterbouwers, wil Jochem Bloemendaal weten wat het bevoegde gezag onder de algemene en specifieke zorgplicht van baggeraars verstaat. “Die wens gold bij ingang van de Omgevingswet ook voor de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT)”, zegt Vincent Hermens. Hij is coördinerend specialistisch inspecteur bij het team Toezicht Publieke Instellingen van de ILT. “Iedereen kijkt door zijn eigen bril en met een eigen blik naar het minimaliseren van mors en vertroebeling én iedereen wil dat de werken en het onderhoud aan onze Rijkswateren goed verlopen. We hebben er dus allemaal baat bij dat we de zorgplicht zo veel mogelijk op dezelfde manier beoordelen en interpreteren. Dus dat we eenzelfde beeld hebben over hoe een werk goed dient te worden uitgevoerd. Vandaar dat we op de uitnodiging ingingen om samen met de aannemers een goed afwegingskader te maken: wanneer moet je met elkaar in gesprek over maatwerk, waar liggen de risico’s en wat is het schemergebied tussen ‘goed’ en ‘fout’?”
De leidraad
De leidraad die de gedragscode geeft, wordt primair bepaald door drie elementen: techniek, locatie- en bodemeigenschappen (zie illustratie). Bloemendaal: “Als je als baggeraar voor elk project een afweging maakt tussen de techniek die je gaat inzetten, de omstandigheden op locatie en de eigenschappen van de waterbodem, dan kun je als uitvoerder een goede afweging maken over de mogelijke risico’s ten aanzien van je zorgplicht. Verwacht je daar obstakels, dan ga je daarover in gesprek met de ILT.” Hermens: “Dan maken we op projectniveau afspraken, misschien met een maatwerkvoorschrift. Andere mogelijkheden zijn dat we een formele procedure starten of informeel afstemmen.”
Voortschrijdend inzicht
Kunnen we nu stellen dat discussies dankzij deze code zijn uitgebannen? Hermens: “Ik maak me geen illusie dat dit document elke discussie uit de weg gaat en dat is ook niet de opzet. Er zal altijd voortschrijdend inzicht zijn en meningen zullen – zeker op detailniveau – altijd verschillen. Wat ik wel weet, is dat we nu een basis hebben en eventuele discussies beter kunnen kanaliseren. Bovendien heeft het gezamenlijk opstellen van deze gedragscode er ook voor gezorgd dat we elkaar nog beter weten te vinden. Het overgrote deel van de baggerprojecten kan overigens door invulling volgens de gedragscode zonder maatwerk worden uitgevoerd.” Ook Bloemendaal is tevreden: “Met deze gedragscode kunnen we allemaal op een neutrale manier afwegen wat de beste aanpak is. Daar kan natuurlijk discussie over worden gevoerd en er kunnen in de loop van de tijd ook nieuwe inzichten ontstaan, bijvoorbeeld door innovaties. Daarom is het de bedoeling de gedragscode elke twee jaar te evalueren en indien nodig aan te passen.”
Juridische meerwaarde
De gedragscode geeft geen juridisch uitsluitsel, maar biedt tegelijkertijd wel juridische meerwaarde. Dit lijkt tegenstrijdig, toch ziet Bloemendaal dat de code juristen kan helpen. Bijvoorbeeld in de bepaling van de stand van de best beschikbare techniek. Dat biedt baggeraars en handhavers juridische kaders. Bloemendaal: “De gedragscode borgt dat opdrachtgevers en opdrachtnemers volgens dezelfde lijnen afwegingen maken.” Hermens: “En als wij als bevoegd gezag zouden vinden dat de uitvoerder niet volgens de actuele stand van techniek werkt of milieuschade veroorzaakt, dan moeten wíj́ dat aantonen. Maar ik wil ook gezegd hebben dat het óvergrote deel van de werken gewoon goed verloopt.”
Brede inzet afwegingssystematiek
De gedragscode is bedoeld om afwegingen te maken voor waterbodems met sterke verontreiniging, maar kan ook toegevoegde waarde bieden bij de inzet van best beschikbare technieken bij de Kaderrichtlijn Water (KRW). Bloemendaal: “Als baggeraars kunnen we dit afwegingskader en deze systematiek in z’n algemeenheid gebruiken om zorgvuldig te werken. De gedragscode is nu beperkt tot Rijkswateren, maar de afweging kun je ook maken voor en vertalen naar regionale wateren. Een rivier heeft meer verversing en stroming dan een meertje of een sloot, maar dan nog is de afweging techniek-locatie-waterbodem ook toe te passen op baggerwerken buiten de Rijkswateren.”
Hermens stelt dat waterschappen de leidraad in dit document herkennen, ook al verschillen technieken en locaties, zoals grotere rivieren en regionale wateren. “Ik verwacht dat de vertaling naar regionale wateren gemaakt gaat worden, want ook daar leeft de vraag die wij met ‘onze’ Gedragscode baggertechnieken Rijkswateren hebben getackeld.”
