Tag(s):
Extern
In Nederland voorkomen dijken en duinen dat achterliggende gebieden onderwater komen te staan. Deze infrastructuur zorgt ervoor dat 60% van Nederland droge voeten heeft. Door de zeespiegelstijging moeten deze dijken en duinen de komende decennia verhoogd en verbreed worden. Voor asfaltdijken is onze traditionele oplossing van voortdurend verhogen volgens Bas Borsje (Universiteit Twente) niet langer houdbaar. Als projectleider Living Dikes onderzoekt en ziet hij een rol voor kwelders en schorren.
In Nederland voorkomen dijken en duinen dat achterliggende gebieden onderwater komen te staan. Deze infrastructuur zorgt ervoor dat 60% van Nederland droge voeten heeft. Door de zeespiegelstijging moeten deze dijken en duinen de komende decennia verhoogd en verbreed worden. Voor asfaltdijken is onze traditionele oplossing van voortdurend verhogen volgens Bas Borsje (Universiteit Twente) niet langer houdbaar. Als projectleider Living Dikes onderzoekt en ziet hij een rol voor kwelders en schorren.
Door de begroeide gebieden voor een dijk slim te benutten, kunnen we dijkbekledingen en de hoogtes en breedtes van dijken beperken. Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat de kwelders in Noord-Nederland en de schorren in Zuid-Nederland kunnen bijdragen aan hoogwaterbescherming. Door te ‘bouwen met natuur’ zetten we eigenschappen van ecosystemen in om golven te dempen.
Voor het innovatieproject Living Dikes onderzochten Borsje en zijn team buitendijkse kustgebieden. “Zouttolerante planten zoals kweldergras houden zand en slibdeeltjes vast bij vloed. Mede daarom zijn kwelders en schorren relatief hoog en groeien ze mee met zeespiegelstijging. De vragen van ons innovatieproject zijn: in welke mate dempt de begroeide hoge bodemgrond golven, hoeveel schade berokkenen de golven aan de vegetatie en de ondergrond en met welke kracht komen de golven bij de dijken?”
Vegetatie dempt golven
Het onderzoek vond plaats in de deltagoot van Deltares, waar de grootste kunstmatige golven ter wereld kunnen worden opgewekt. In 2024 voerde Borsje met onderzoekers en waterbouwers rond februari, vier weken lang uitgebreide proeven uit. Zo kon de vegetatie in winterconditie worden getest, de periode waarin ook daadwerkelijk stormen voorkomen.
Uit dit onderzoek in de goot blijkt dat de vegetatie in de kwelders en schorren wel degelijk een dempende werking op golven heeft. Omdat dit onderzoek veelbelovend is, is het voortgezet in Friesland: het geplande dijkversterkingsproject bij Koehool-Lauwersmeer is als living lab in het innovatieproject opgenomen. Borsje: “Deze praktijksituatie biedt ons elke dag meer inzichten. Zo zien we dat kweldergras echt sterk is: vooral de wortels zijn bestand tegen hevige stormen en golven. Natuurlijk moeten we meer plantensoorten testen, want we weten het nu pas van één soort, maar de resultaten zijn positief.”
Bouwen met de natuur
De onderzoeksresultaten van Living Dikes laten zien dat de traditionele dijkontwerpen die aan buitendijkse kustgebieden grenzen, kunnen worden aangepast: minder hoog en breed en met zachtere of lichtere bekleding. “Bouwen met de natuur is voor dijken die aan kwelders en schorren grenzen een reële optie. Daarnaast biedt het andere voordelen: de plantjes versterken de natuurontwikkeling en zorgen voor zeer effectieve opslag van CO2. Bovendien zijn de zogenaamde Living Dikes in aanleg goedkoper dan traditionele dijkversterkingen. Toch is er nog veel onzekerheid over (de kosten van) onderhoud en beheer. Al met al zijn Living Dikes dynamisch en veerkrachtig: kwelders en schorren kunnen in de loop der tijd tientallen meters uitbreiden of terugtrekken als reactie op het veranderende klimaat.”
Hybride hoogwaterbescherming
In 2027 loopt dit innovatieproject af. De resultaten worden dan uitgewerkt in een handreiking voor dijkontwerpers en waterbouwers. “Voor de intergetijdengebieden aan de Waddenzeezijde van de Waddeneilanden, de kwelders aan de Friese en Groningse waddenkust en de schorren in de zuidwestelijke Delta, kunnen ontwerpers en bouwers onze aanbevelingen voor bouwen met de natuur gebruiken.”
Deze aanbevelingen gelden overigens niet alleen voor Nederlandse kustgebieden. Er is veel interesse vanuit Duitsland, Denemarken, Engeland en Frankrijk. Hoewel het project in 2027 stopt, is de verwachting dat onderzoek naar deze hybride hoogwaterbescherming wordt voortgezet. Het belang van fundamentele kennis is groot, volgens Borsje. “Alleen als we de processen in detail begrijpen, weten we of het echt een duurzame oplossing is. Daarbij moeten we ons realiseren dat er waarschijnlijk niet één standaardoplossing is voor alle kustproblemen. Onderzoek is en blijft belangrijk, want als we niet weten hoe het precies zit, lopen we vast. Zonder onderzoek in het verleden, zouden we ook nooit zijn waar we nu zijn. Bovendien hebben we niet de luxe om deze resultaten te negeren, daarvoor is het probleem van de zeespiegelstijging te groot. Of positiever geformuleerd: de potentie van vegetatie en intergetijdengebieden is in combinatie met de bestaande dijken groot en hoopvol.”
|
LIVING DIKES
De officiële internationale naam voor het innovatieproject is LIVING DIKES – Realising Resilient and Climate-Proof Coastal Protection. Het onderzoeksproject loopt van 2021 tot en met 2027. Bas Borsje is de projectleider namens Universiteit Twente. Daarnaast nemen deel: TU Delft, Universiteit Utrecht, Rijksuniversiteit Groningen en Van Hall Larenstein. Ook nemen kennisinstituten en NGO’s deel, denk aan Deltares, Wetterskip Fryslân, Wereld Natuur Fonds en Natuurmonumenten. Ook waterbouwers dragen bij, zoals Boskalis Nederland, Arcadis en Sweco. Het project is gefinancierd door het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP).
Lees meer over het onderzoek van Living Dikes bij Deltares.
|
|
Boskalis Nederland volgt Living Dikes als sponsor
Thomas Vijverberg (teamleider engineering): “Boskalis Nederland is als sponsor verbonden aan het innovatieproject. We spreken geregeld met Bas Borsje, wonen testen bij in de goot van TU Delft en Deltares en geven PhD’s en afstudeerders de mogelijkheid om bij ons op de afdeling onderzoek te doen. We hebben nog geen directe toepassingen vanuit Living Dikes in onze projecten verwerkt. Maar bij tenders en projecten proberen we wel dergelijke concepten te integreren in ons werk. Bijvoorbeeld bij de versterking van de IJsselmeerdijken: we passen daarbij een vooroever met vegetatie toe als dijkversterkingsoplossing. Ecoshape en Building with Nature heeft onze grote aandacht.”
|
|
Arcadis integreert begroeid gebied in ‘grijze dijk’
Jelmer Cleveringa (senior consultant coastal morphodynamics): “We kijken met nieuwsgierigheid naar onderzoeksprojecten zoals Living Dikes. En we helpen graag door wetenschappers, PhD’s en afstudeerders een inkijkje in onze praktijk te geven. We zien dat dit soort onderzoeken eraan bijdragen dat begroeid voorland een toevoeging is op de ‘grijze’ dijken. We hechten steeds meer belang aan kwelders, schorren, slikken en mangroves. Ze zijn in staat golfslag en hoogwater door superstormen buitendijks te dempen. Dat monitoren we bijvoorbeeld aan de Groningse kust waar we de eerste 750 meter van de Dollarddijk hebben verbreed tot een Brede Groene Dijk. Bij succes versterken we de dijk tot aan de Duitse grens integraal met begroeid voorland.”
|
|
Sweco adviseert en past toe
Jos van Zuylen (adviseur waterveiligheid): “Ik werk in verschillende dijkversterkingsprojecten in de rol van adviseur, ontwerpleider of technisch manager, vaak aanvullend op de waterschappen. Het project Dollarddijk (en voorganger Brede Groene Dijk) is al voor de start van Living Dikes bezig met het uitwerken van een waterveilige dijk waarbij grasbekleding en kwelder de stormcondities moeten weerstaan. Vanuit lopende projecten lever ik kennis en cases voor onderzoek. Andersom is er binnen het academische programma ook de ruimte om onderzoek uit te voeren waar de projectdynamiek geen of onvoldoende tijd voor heeft. Dat geldt ook voor Living Dikes. Bij dit innovatieproject was ik als adviseur inhoudelijk betrokken in de opzet en review van resultaten van de Deltagootproef.”
|